Cynk – mikroelement o wielokierunkowym działaniu
Cynk (Zn) jest jednym z najważniejszych mikroelementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział w działaniu ponad 300 enzymów, jest kofaktorem białek regulatorowych i uczestniczy w ekspresji genów. Po 40. roku życia wchłanianie cynku z przewodu pokarmowego ulega stopniowemu pogorszeniu, co predysponuje do stanów niedoboru.
Oświadczenia zdrowotne EFSA dla cynku
EFSA zatwierdziła dla cynku następujące oświadczenia zdrowotne (rozporządzenie WE nr 432/2012):
- Cynk przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.
- Cynk przyczynia się do ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym.
- Cynk przyczynia się do prawidłowej syntezy DNA.
- Cynk przyczynia się do utrzymania prawidłowych kości.
- Cynk przyczynia się do utrzymania prawidłowych włosów, paznokci i skóry.
- Cynk przyczynia się do utrzymania prawidłowego wzroku.
- Cynk przyczynia się do utrzymania prawidłowego stężenia testosteronu we krwi.
- Cynk odgrywa rolę w procesie podziału komórek.
Cynk a układ odpornościowy
Niedobór cynku prowadzi do upośledzenia dojrzewania i różnicowania limfocytów T, ograniczenia aktywności komórek NK (natural killers) oraz zaburzonej produkcji cytokin prozapalnych. Badania kliniczne wskazują, że suplementacja cynkiem może skracać czas trwania przeziębień o ok. 1–2 dni, gdy jest stosowana w ciągu 24 godzin od wystąpienia objawów (metaanaliza Hemilä & Chalker, 2015).
Bezpieczne dawkowanie i limity GIS
Zalecaną dzienną porcją (RDA) cynku dla dorosłych jest 10–11 mg. Górna tolerowana granica spożycia (UL) ustalona przez EFSA wynosi 25 mg/dobę dla dorosłych. GIS i Sanepid weryfikują, czy suplementy na rynku polskim nie przekraczają tego limitu. Spożycie powyżej UL może prowadzić do upośledzenia wchłaniania miedzi i objawów toksyczności.
Interakcje – na co uważać?
- Cynk konkuruje z wchłanianiem miedzi, żelaza i wapnia – nie należy przyjmować ich jednocześnie.
- Fityniany zawarte w zbożach i nasionach roślin strączkowych silnie ograniczają biodostępność cynku.
- Niektóre antybiotyki (fluorochinolony, tetracykliny) i leki na osteoporozę (bisfosfoniany) mogą tworzyć z cynkiem nierozpuszczalne chelaty.
Artykuł oparty na zatwierdzonych oświadczeniach EFSA (432/2012). Nie stanowi porady medycznej. Górna tolerowana granica spożycia cynku wynosi 25 mg/dobę (EFSA).
